Hoe het begon ...

In de tweede helft van de 19de eeuw was in Berlaar bij Lier een zustercongregatie gegroeid die haar apostolaatswerk richtte op volksonderwijs en basisgezondheidszorg. De congregatie was vooral actief in de Antwerpse Kempen, met vertakkingen in Brabant en Limburg. De zusters speelden in op de sociaal-economische noden van het platteland, waar de mensen hoofdzakelijk leefden van de landbouw.

 

Op 29 maart 1929 kocht de congregatie een huis in de Stationsstraat in Neerpelt, waar in december van datzelfde jaar (én met de steun van de Belgische Boerenbond) een Gewestelijke Landbouwhuishoudschool werd opgestart.

 

Daarmee was de basis gelegd voor een lang en succesvol verhaal van de zusters van Berlaar in Neerpelt. Zowel de school Sint-Maria als de Heilig-Hartkliniek groeiden uit tot belangrijke pijlers in het maatschappelijke leven van de regio Noord-Limburg. In 1968 werd daar nog een derde component - met een sterke meerwaarde - voor de lokale gemeenschap aan toegevoegd: het kinderdagverblijf Karbonkeltje.

 

Daarnaast maakten de zusters zich ook op andere terreinen dienstbaar: rond 1952 werden ze actief in het Sint-Hubertuscollege met huishoudelijke taken, van 1963 tot 1973 waren ze werkzaam in het kleuteronderwijs van Herent-Neerpelt, en sinds 1991 namen ze pastoraal werk op in de Sint-Jozefparochie in Neerpelt - Boseind.

 

Een jaar later, op 11 februari 1930, werd in dezelfde Stationsstraat, enkele percelen verder, een alleenstaande villa met grote tuin aangekocht, die zou worden ingericht als ziekenhuis. De 'kliniek' zoals ze toen genoemd werd, opende haar deuren 30 januari 1931.

 

Sint-Maria ...

De 'Gewestelijke Landbouwhuishoudschool' die op 12 december 1929 in het huis aan de Stationsstraat van start ging, is klein begonnen. Er werd gewerkt met een onvolledig leerplan en alleen op maandag, donderdag en vrijdag werd er lesgegeven. De school telde trouwens maar 17 leerlingen. E.H. Jan Van Baelen, toenmalig kapelaan in Neerpelt, was bestuurder en godsdienstleraar. De andere lesgevers waren zuster Gonzaga en juffrouw Gijbels, beiden gevormd aan de Hogere Normaalschool van Berlaar. 

 

De school heeft lang een bescheiden aanloop gekend: tot 1942 schommelt het leerlingenaantal tussen 30 en 50. Dan gaat het stilaan in stijgende lijn en in 1944 volgt de officiële erkenning als Middelbare Landelijke Landbouwhuishoudschool met volledig leerplan, gespreid over drie leerjaren.

 

Op 1 september 1957 wordt de Hogere Secundaire Beroepsschool, afdeling Kinderzorg, opgericht. Een jaar later, in 1958, gaat het internaat open. Het zou tot 1983 blijven bestaan. In dat jaar werd ook het gemengd onderwijs ingevoerd en wandelden de eerste jongens de schoolpoort binnen.

 

Op 1 september 1962 krijgt de school een nieuwe impuls met de oprichting van een Handelsafdeling. Eind jaren '60 komen daar nog de nieuwe studierichtingen Sociaal-Technische en Techniek-Wetenschappen en in 1971 de beroepsafdeling Gezins- en sanitaire Hulp, Handel, Wetenschappen, Verzorging - waarop vandaag, weliswaar met een aantal belangrijke varianten, wordt verder gewerkt.

 

De gezinnen waar zowel de ouders als de kinderen in Sint-Maria naar school gingen zijn in Neerpelt en omgeving niet te tellen. Wat klein was begonnen, groeide uit tot een middelgrote instelling, met als absoluut hoogtepunt het record van schooljaar 2002-2003, toen de school 985 leerlingen telde.

 

In die geleidelijke groei hebben de zusters van Berlaar een fundamenteel aandeel gehad, als lesgeefster, in het secretariaat, op bestuurlijk niveau en via financiële ondersteuning van de congregatie.

 

Van 1934 tot 1969 stond er een zuster aan het hoofd van de school:

  • zuster Gonzaga (Maria Van Ghysegem),
  • zuster Frida (Catharina Creemers)
  • zuster Goswina (Paula Pallemans)
  • zuster Andrea (Maria Stroeckx)
  • zuster Goswina (Paula Pallemans)

Zuster Andrea bleef als adjunct-directeur actief van 1969 tot december 1998. De laatste zuster die nog officieel in dienst was in de school, was zuster Mart (Van Looveren). Ze beëindigde haar opdracht in augustus 2000.

 

De Zusters van Berlaar hebben lang de intentie gehad om hoger onderwijs te organiseren in Noord-Limburg. Het heeft echter tot september 2013 geduurd, maar van dan af is het mogelijk om op Sint-Maria aan de opleiding tot verpleegkundige te starten. Zo wordt een voorlopig orgelpunt gezet op wat in 1929 door de Zusters van Berlaar werd opgestart in de Stationsstraat.

 

Karbonkeltje...

Op 1 september 1968 werd een derde grote realisatie van de zusters van Berlaar in Neerpelt in gebruik genomen: het kinderdagverblijf Karbonkeltje, op een boogscheut van de Heilig-Hartkliniek en naast de sporthal van Sint-Maria. Op die manier werd tegemoetgekomen aan de groeiende vraag naar kinderopvang in de regio. Terzelfdertijd werd in de onmiddellijke nabijheid van de school een stageplaats gecreëerd voor leerlingen van de studierichting Kinderzorg.

 

In het prille begin werd er zowel dag- als nachtopvang aangeboden. Later werd gekozen voor dagopvang voor kindjes van 0 tot 3 jaar. Vanaf de oprichting werd het kinderdagverblijf erkend door Kind en Gezin.

 

Lange tijd waren hygiëne, gezondheid en voeding prioritair. De kinderen werden volgens leeftijd in verschillende groepen ingedeeld. Met het invoeren van de kwaliteitscriteria van Kind en Gezin kwam de nadruk te liggen op het pedagogische. Het gevolg was dat de kinderen werden opgenomen in groepen met verschillende leeftijden, waarin ze jaar na jaar konden doorgroeien.

 

In 1994 voerde Karbonkeltje een doorschuifsysteem in, waarbij kinderen langere tijd in dezelfde groep met dezelfde mensen konden blijven. Het was een creatieve, maar tegelijk ook een omslachtige formule, die veel extra inspanningen vergde van de personeelsleden en van de organisatie.

 

In december 2002 engageerden de congregatie van de zusters en het bestuur van het ziekenhuis zich om een nieuw kinderdagverblijf te bouwen in Overpelt op de campus van het nieuwe Mariaziekenhuis. Op 26 februari 2007 namen de kinderen en hun begeleidsters hun intrek in het nieuwe gebouw, dat enkele maanden later, op 20 april, officieel werd geopend. 

 

Het oude gebouw in Neerpelt werd overgedragen aan Sint-Maria. Leerlingen van de studierichting Verzorging namen er daarna hun intrek. Vanaf het schooljaar 2012-2013 vinden cursisten van het CVO (nu Qrios) en anderstallige nieuwkomers hier onderdak. Een jaar later volgde ook HBO5 Verpleegkunde (in samenwerking met VTI Hasselt).

 

In de loop van 2015 kon WICO het voormalige ziekenhuis aankopen. De uitgeleefde vleugels werden afgebroken en de vleugel aan de Dommel werd grondig gerenoveerd. In januari 2016 werd dit prachtige blok door de leerlingen Verzorging en HBO5 in gebruik genomen en verlieten zij het Karbonkeltje.

 

De tijd staat niet stil en intussen worden er druk plannen gevormd voor een nieuwe sporthal en de vervanging van de oudste velugel (de huidige B-blok).

Sint-Maria maakt deel uit van de WICO scholengemeenschap